Erdialdeko euskararen presentzia Irungo gazteen euskaran

• Autores: Alexander Arcelus Múgica, Diego Albarracín Albarracín
• Localización: Fontes linguae vasconum: Studia et documenta, ISSN 0046-435X, Año nº 57, Nº 141, 2025, págs. 71-119
• Idioma: euskera
• DOI: 10.35462/flv141.3
• Títulos paralelos:
  • La presencia del dialecto central en el euskera hablado por los jóvenes de Irún
• Enlaces
  • Texto completo (pdf)
• Resumen

  • Este trabajo mide la influencia del euskera central en el de los jóvenes de Irún. Los estudios variacionistas del euskera mencionan la influencia del euskera batua, pero rara vez la de otras variedades. Para ello, hemos analizado siete rasgos comunes en el euskera de Irún y en euskera batua, y distintos el euskera central, según el género, la transmisión y el centro escolar. Los datos se han obtenido mediante entrevistas semidirigidas y se han analizado mediante regresión logística binomial mixta. Las variantes del euskera central están ganando terreno entre los jóvenes de Irún, y los líderes son los que han aprendido euskera en la escuela, sobre todo, en la ikastola Txingudi y las mujeres.

• Referencias bibliográficas
  • Amorrortu, E. (2000). Linguistic attitudes in the Basque Country: The social acceptance of a new variety. UMI: University of Southern California.
  • Artzelus, A. (2020a). Garaziko euskararen azterketa diafasikoa. In E. Santazilia, D. Krajewska, E. Zuloaga & B. Ariztimuño (arg.), Fontes...
  • Artzelus, A. (2020b). Garaziko gazteen hizkuntza-aldakortasuna hezkuntza-ereduaren eta praktika-komunitatearen arabera. In I. Camino, X. Artiagoitia,...
  • Artzelus, A. (2021). Garaziko euskararen hizkuntza-aldakortasuna. [Doktore-tesia, EHU]. ADDI. http://hdl.handle.net/10810/51354
  • Artzelus, A. (2022a). Generoa Garaziko hizkuntza-aldakortasunaren baitan. In A. Lizardi, S. Monforte, L. Vela & A. Arriortua (arg.), Kimu...
  • Artzelus, A. (2022b). Muga politikoaren eragin linguistikoa Garazin lekukoen oharmenaren arabera. In D. Krajewska, S. Monforte & E. Zuloaga...
  • Artzelus, A. (2026). Pluralgileen aldakortasuna Azpeitiko euskarako tratamendu alokutiboan [Eskuizkribu argitaragabea]. UPNA/NUP.
  • Auer, P. & Hinskens, F. (1996). The convergence and divergence of dialects in Europe. New and not so new developments in an old area....
  • Aurrekoetxea, G. (2006). Hizkuntza estandarraren eta dialektoen arteko bateratze joerak. ASJU, 40(1-2), 133-160. https://doi.org/10.1387/asju.4378
  • Aurrekoetxea, G., Gaminde, I., Ormaetxea, J.L. & Videgain, X. (2019). Euskalkien sailkapen berria. EHU.
  • Azkarate, M. (1992). Euskara estandarra eta hizkuntza-sexismoa. AEK, 11-12, 91-98.
  • Badihardugu Euskara Elkartea. (2025). Irun. www.ahotsak.eus. https://ahotsak.eus/irun/
  • Bates, D., Maechler, M., Bolker, B. & Walker, S. (2015). Fitting linear mixed-effects models using lme4 [R paketea]. Journal of Statistical...
  • Bereziartua, G. & Muguruza, B. (2019). Euskal hiztun natiboak, ez-natiboak eta hitanoa. In E. Santazilia, D. Krajewska, E. Zuloaga &...
  • Boersma, P. & Weenink, D. (2020). Praat: doing phonetics by computer, Version 5.1. [Programa informatikoa]. http://www.praat.org
  • Bonaparte, L.L. (1863). Carte des sept provinces basques, montrant la délimitation actuelle de l’euscara. Stanford's Geographical Stablishment.
  • Camino, I. (2009). Dialektologiatik euskalkietara tradizioan gaindi. Elkar.
  • Chambers, J.K. & Trudgill, P. (1998). Dialectology. Cambridge University Press. (Jatorrizko obra 1980an argitaratua)
  • D’Onofrio, A., & Benheim, J. (2019). Contextualizing reversal: Local dynamics of the Northern Cities Shift in a Chicago community. Journal...
  • Duncan, D. (2021). Secondary education as a group marker in St. Louis, Missouri. Language in Society, 50(5), 667-694. https://doi.org/10.1017/S0047404520000378
  • Echeverria, B. (2001). Privileging masculinity in the social construction of Basque identity. Nations and Nationalism, 7(3), 339-363. https://doi.org/10.1111/1469-8219.00020
  • Eckert, P. (1989). The whole woman: Sex and gender differences in variation. Language Variation and Change, 1(3), 245-267. https://doi.org/10.1007/978-1-349-...
  • Eckert, P. & McConnell-Ginet, S. (1992). Think practically and look locally: Language and gender as community-based practice. Annual Review...
  • Eguskiza, N. (2019). Hizkuntza aldakortasun geo-soziolinguistikoa Arratian [Doktore-tesia, EHU]. ADDI. https://addi.ehu.es/handle/10810/33204
  • Ensunza, A. (2012). Gernika-Lumoko euskararen aldakortasuna: aldagai fonetiko zenbait. ASJU, 46(2), 177-244. https://doi.org/10.1387/asju.13452
  • Ensunza, A. (2015). Busturialdeko euskararen aldakortasuna denboran eta espazioan [Doktore-tesia, EHU]. ADDI. http://hdl.handle.net/10810/16701
  • Etchebest, X. (2017). Zuberotar Dardarkarien Bariazio Sozio-Fonetikoa [Doktore-tesia, Paue eta Aturrialdeko Unibertsitatea & EHU]. ADDI....
  • Euskaltzaindia. (2008-2019). Euskararen Herri Hizkeren Atlasa [EHHA] (10 liburuki). Euskaltzaindia.
  • Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Saila. (2021). Euskararen Adierazle Sistema. https://www.euskadi.eus/web01-apeusadi/eu/eusadierazle/graficosV1.apl?idioma=e&indicador=159
  • Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Saila, Nafarroako Gobernua & Euskararen Erakunde Publikoa. (2023). VII. Inkesta soziolinguistikoa...
  • Franco-Landa, E. (2025). Variation in nominal ergative marking and its social meaning: A linguistic and ideological comparative study between...
  • Gaindegia. (2019). Euskal Herria eskualdeka. Argazki sozioekonomikoa 2019. https://www.gaindegia.eus/index.php/es/eskualdeak?language=eu
  • Gaminde, I., Romero, A. & Legarra, H. (2012). Gramatika eta hizkuntza bariazioa Bermeon. Bermeoko Udala.
  • Garcia-Palomino, A. (2021ko uztailaren 2a). Euskararen aldakortasunaren eragile sozialez Teoria soziolinguistikoaren barruan [Kongresuko aurkezpena]....
  • Garcia-Palomino, A. (2021). Dialekto-berdintzeari Lezamatik begira: adinaren, generoaren eta hizkuntz jarreren garrantziaz. FLV, 131, 113-145....
  • Garcia-Palomino, A. (2022). Hizkuntz aldakortasunaren eragile sozialak: Euskal bariazionismoan dakigunetik ez dakigunera. In A. Lizardi, S....
  • Garcia-Palomino, A. (2023). Itxurazko egonkortasun linguistikoa eta hazkunde indexikala Bermeoko (lako) aldagaian. FLV, 135, 11-52. https://doi.org/10.35462/flv135.2
  • Gondra, A., Rodríguez-Ordóñez, I. & Franco-Landa, E. (2024). Variation in the production of Basque ergativity: Change or stable variation?...
  • Haddican, B. (2003). Dialect contact in a Southern Basque town. Language and Variation and Change, 15(1), 1-35. https://doi.org/10.1017/S0954394503151010
  • Haddican, W.F. (2005). Aspects of language variation and change in contemporary Basque [Argitaratu gabeko doktore-tesia]. New York University.
  • Haddican, B. (2007). Suburbanization and language change in Basque. Language in Society, 36, 677-706. https://doi.org/10.1017/S0047404507070923
  • Hernández-Campoy, J.M. (1999). Geolingüística. Modelos de Interpretación Geográfica para Lingüistas. Murtziako Unibertsitatea.
  • Hernández-Campoy, J.M. & Almeida, M. (2005). Metodología de la investigación sociolingüística. Comares.
  • Hurtado, I. (2001). Goierriko eta Tolosalde hegoaldeko hizkerak. Lazkaoko Udala.
  • Ibarra, O. (1994). Ultzamako hizkera. Inguruko euskalkiekiko harremanak. Nafarroako Gobernua.
  • Ibarra, O. (2011). Nafar euskaldun gazteen ahozko diskurtsoa. UPNA/NUP.
  • Irizar, P. (1992). Morfología del verbo auxiliar alto-navarro septentrional (Estudio dialectológico). Euskaltzaindia.
  • Kasstan, J.R. (2015). Variation and change in Francoprovençal: A study of an emerging linguistic norm [Doktore-tesia, University of Kent]....
  • Kasstan, J.R. (2017). New speakers: Challenges and opportunities for variationist sociolinguistics. Language and Linguistic Compass, 11(8),...
  • Kintana, X. (1992ko ekainaren 18a). Gaurko euskara batuaren inguruan. Euskaldunon Egunkaria.
  • Labov, W. (1990). The intersection of sex and social class in the course of linguistic change. Language Variation and Change, 2(2), 205-254....
  • Labov, W. (2001). Principles of language change: External factors. Blackwell.
  • Labov, W., Fisher, S., Gylfadottír, D., Henderson, A. & Sneller, B. (2016). Competing systems in Philadelphia phonology. Language Variation...
  • Lantto, H. (2018). New Basques and code-switching: Purist tendencies, social pressures. In C. Smith-Christmas, N. Ó Murchadha, M. Hornsby...
  • Lenth, R. & Paiskowski, J. (2025). Emmeans: Estimated Marginal Means, aka Least-Squares Means. R package version 2.0.1. https://rvlenth.github.io/emmeans/
  • Lourido, G.T. (2019). The effects of language dominance switch in bilinguals: Galician new speakers’ speech production and perception. Bilingualism:...
  • Lujanbio, O. (2016). Hizkuntza-aldakortasuna euskaran. Nafarroa ipar-mendebaldeko bi udalerritan egindako azterketa [Doktore-tesia, EHU]....
  • Maia, J. (2000). Eskolako hizkera ereduaz, euskara batuaren eta euskalkiaren arteko harremanen testuinguruan [Doktore-tesia, EHU]. Eusko Jaurlaritza....
  • Meyerhoff, M. (2002). Communities of practice. In J.K. Chambers, P. Trudgill & N. Schilling-Estes (arg.), The handbook of language variation...
  • Milroy, L. (1980). Language and social networks. Blackwell.
  • Milroy, L. & Gordon, M. (2003). Sociolinguistics. Method and interpretation. Blackwell. https://doi.org/10.1002/9780470758359
  • Mitxelena, K. (1968). Ortografia. Euskera, 13, 203-219.
  • Muxika-Loitzate, O. (2020). The role of bilingualism in phonological neutralisation: Sibilant mergers in the case of Basque-Spanish contact...
  • Nance, C. (2018). Linguistic innovation among Glasgow Gaelic new speakers. In C. Smith-Christmas, N. Ó Murchadha, M. Hornsby & M. Moriarty...
  • Olano, M. (1998). Areso eta Leitzako hizkerak. Bertako hitz eta historian barrena. Nafarroako Gobernua; Aresoko eta Leitzako udalak.
  • Olano, M. (2000). Gipuzkoa ondoko bi hizkera nafar: Areso eta Leitzako paradoxa. In K. Zuazo (arg.), Dialektologia gaiak (121.-147. or.)....
  • Ortega, A., Urla, J., Amorrortu, E., Goirigolzarri, J. & Uranga, B. (2015). Linguistic identity among new speakers of Basque. International...
  • Ortega, A., Amorrortu, E., Goirigolzarri, J. & Urla, J. (2016). Euskal hiztun berriak: esperientziak, jarrerak eta identitateak. Deustuko...
  • Palazio, G. (1992ko urtarrilaren 14a). Euskara batuari buruzko hausnarketak. Euskaldunon Egunkaria.
  • Prichard, H. & Tamminga, M. (2012). The impact of higher education on Philadelphia vowels. University of Pennsylvania Working Papers in...
  • R Core Team. (2025). R: A language and environment for statistical computing [softwarea]. R Foundation for Statistical Computing. http://www.r-project.org
  • Rodríguez-Ordóñez, I. (2016). Differential Object Marking in Basque: grammaticalization, attitudes and ideological representations [Doktore-tesia,...
  • Rodríguez-Ordóñez, I. (2019). Changes in the pitch-accent system of Gernika Basque. FLV, 127, 123-151. https://doi.org/10.35462/FLV127.4
  • Rodríguez-Ordóñez, I. (2020). New speakers of Basque: a Basque-Spanish contact approach. Linguistic Minorities in Europe Online. https://doi.org/10.1515/lme.9967442
  • Sagarzazu, T. (2005). Hondarribiko eta Irungo euskara. Alberdania.
  • Salaburu, P. (1994). Euskara batuaren egungo premiak. Euskera, 39, 675-695.
  • Siadeco. (2017). Euskararen erabilera errealaren neurketak Irunen. Irungo Udala.
  • Sims-Williams, H. (2022). Token frequency as a determinant of morphological change. Journal of Linguistics, 58(3), 571-607. https://doi.org/10.1017/S0022226721000438
  • Txikis del Bidasoa. (2025). Escolarizar en Iparralde: colegios de Francia. https://txikis-delbidasoa.com/escolarizar-en-iparralde-colegios-de-francia/
  • Txingudi Ikastola. (2026). Aurkezpena eta hezkuntza proiektua. https://txingudikastola.hezkuntza.net/eu/presentacion-e-historia
  • Urla, J. (1993). Cultural politics in an age of statistics: numbers, nations, and the making of Basque identity. American Ethnologist, 20(4),...
  • Urla, J., Amorrortu, E., Ortega, A. & Goirigolzarri, J. (2018). Basque standardization and the new speaker: Political praxis and the shifting...
  • Urreta, I. (2026). Hizkera-mailaren araberako ahoskera aldakortasuna: euskara ikasteko modua aztergai [Eskuizkribu argitaragabea]. EHU.
  • Vandekerckhove, R. (2009). Dialect loss and dialect vitality in Flanders. International Journal of the Sociology of Language, 196-197, 73-98....
  • Wickham, H. (2016). ggplot2: Elegant graphics for data analysis [R paketea]. Springer-Verlag New York. https://ggplot2.tidyverse.org
  • Zabala, J. (2013). Ahozko hizkuntza derrigorrezko bigarren hezkuntzan. Esku hartzea eta ikasleen garapena Tolosako esperientzian. BAT Soziolinguistika...
  • Zuazo, K. (1988). Euskararen batasuna. Euskaltzaindia.
  • Zuazo, K. (1989). Euskalkien geroaz. Jazten, 1, 29-35.
  • Zuazo, K. (1998). Euskalkiak, gaur. FLV, 30, 191-233. https://doi.org/10.35462/flv78.1
  • Zuazo, K. (2003). Euskalkiak: euskararen lekukoak. Elkar